Maand van de Geschiedenis

Oktober: Maand van de Geschiedenis

Oldenzaal is een stad met een rijke historie. Tijdens de Maand van de Geschiedenis wordt door de stad Oldenzaal extra aandacht besteed aan die rijke geschiedenis. Dit doen we door vier hoogtepunten uit de Oldenzaalse historie te laten zien: de Hanzeperiode, Oldenzaal tijdens de Tachtigjarige Oorlog, de textielindustrie in de 19e eeuw en Oldenzaal als carnavalsstad.

Burgemeester Patrick Welman: “Voor velen is het wel bekend dat ik een passie voor historie heb. Ik wil graag de Oldenzaalse geschiedenis levendig maken. Zodat het verhaal ook wordt doorverteld aan toekomstige generaties. Want onze historie is het waard om verteld te worden”.


Oldenzaal was al vroeg van betekenis als handelsstad. Dat blijkt onder andere uit de marktrechten, die Oldenzaal al in het jaar 1049 kreeg. Ruim twee eeuwen later in 1260 en 1261 sloot de stad Oldenzaal handelsverdragen af met de Duitse Hanzesteden Keulen en Coesfeld. De oorkonden daarvan zijn bewaard gebleven en schetsen een beeld van de belangrijke rol van Oldenzaal in die tijd. Dat geldt ook voor de oorkonde van de Vrede van Utrecht, een vredesverdrag tussen Hanzesteden uit Europa en Engeland. Oldenzaal bekrachtigde dit verdrag, waaruit blijkt dat de stad toen echt meetelde als Hanzestad.

afbeelding_oorkonde_Vrede_van_Utrecht_1474

Het bijzondere van de Hanzestad Oldenzaal was dat de stad niet aan zee of een rivier lag, maar zich toch ontwikkelde als Hanzestad. Er waren in die vroege Hanzeperiode wel meer belangrijke Hanzesteden, zoals Münster en Osnabrück, die niet aan zee of een grote rivier lagen. Deze steden profiteerden van de landhandel die vooral in die beginperiode van groot belang was. Na verloop van tijd nam het belang van Oldenzaal als Hanzestad af en werd het overvleugeld door Hanzesteden als Kampen, Zwolle, Deventer en Zutphen.

Meer lezen? Bekijk dan de Canon van Oldenzaal.


Oldenzaal speelde een belangrijke rol tijdens de Tachtigjarige Oorlog, de onafhankelijkheidsoorlog van Nederland. De stad lag aan de grenzen van de jonge republiek en was een speelbal voor de Spanjaarden en Staatsen. Diverse keren is de stad van machthebber verwisseld. Zo kwam Oldenzaal in 1597 dankzij de veldtocht van prins Maurits in de handen van de republiek. Zijn veldtocht was een offensief tegen de Spanjaarden. Maar lang duurde die machtsovername niet. In 1605 werd de stad door de Spanjaarden onder aanvoering van Spinola weer heroverd. In 1626 werd Oldenzaal ingenomen door Ernst Casimir van Nassau en kwam het definitief in Staatse handen.

Eind van de bloeiperiode

Oldenzaal en Twente hebben veel te lijden gehad tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Voor de stad betekende het ook het definitieve einde van de bloeiperiode die Oldenzaal daarvoor in de Middeleeuwen had gekend.

gravure_belegering_Oldenzaal_Tachtigjarige_Oorlog.jpg

Landelijke herdenking

In 2022 vindt de landelijke herdenking plaats van het jaar 1572, een belangrijk jaar in de Nederlandse geschiedenis. Op 1 april 1572 namen de watergeuzen, de Nederlandse opstandelingen, Den Briel in. Dit was het begin van de opstand tegen de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Het is één van de bekendste gebeurtenissen van de Tachtigjarige Oorlog.

Meer lezen? Bekijk dan de Canon van Oldenzaal.


Begin 19e eeuw vestigt P.J. Gelderman vanuit het Duitse Gildehaus zich in Oldenzaal. Deze stamvader, van het latere textielbedrijf H.P. Gelderman & Zonen, begint als eenvoudige katoenspinner in Oldenzaal. In die beginjaren kon hij nog niet vermoeden dat Gelderman een forse stempel zou drukken op de Oldenzaalse samenleving. Zoon Hermannus Philippus Gelderman liet de onderneming van Stadsarmenfabriek uitgroeien tot een bedrijf waarvan voor de oorlog meer dan 50% van de Oldenzalers direct of indirect afhankelijk waren.

afbeeling_Geldermanfabriek

Maatschappelijke rol

Gelderman liet zich in Oldenzaal niet alleen gelden als belangrijkste broodheer van de stad. Ook in maatschappelijk opzicht speelde het bedrijf een belangrijke rol. Verschillende maatschappelijke instellingen en verenigingen kwamen tot stand dankzij, of onder invloed van het bedrijf Gelderman.

Protestant versus katholiek

Opmerkelijk was dat de Gelderman-familie van protestantse huize was. Terwijl Oldenzaal, en dus ook de arbeiders in de fabriek, hoofdzakelijk katholiek waren. Het bedrijf was zich bewust van die tegenstelling en probeerde de verstandhouding in dat opzicht goed te houden.

Sluiting begin jaren tachtig

Net als in de rest van Twente, ontkwam ook Gelderman uiteindelijk niet aan de teloorgang. Begin jaren tachtig van de 20e eeuw sloot het bedrijf de fabriekspoorten. Na meer dan 100 jaar in Oldenzaal een dominante rol te hebben gespeeld.

Meer lezen? Bekijk dan de Canon van Oldenzaal.


Het grootste carnavalsfeest van boven de rivieren: een terechte eretitel voor Oldenzaal. De stad viert al sinds 1954, het oprichtingsjaar van de Oldenzaalse carnavalsvereniging ‘De Kadolstermennekes’, carnaval. Prins Tubantianus was toen de eerste stadsprins. Van meet af aan was carnaval in Oldenzaal een groot volksfeest.

afbeelding_Carnaval_Oldenzaal_vroeger

Feest der zotten

Carnaval in Boeskoolstad kan moeiteloos worden vergeleken met het ‘feest der zotten’ in het zuiden van het land. Niet alleen komen er meer dan 100.000 mensen naar de Oldenzaalse optocht kijken, de stad viert ook dagenlang intens carnaval met tal van unieke gebruiken.

Corona

In 2020 vierde Oldenzaal het 66-jarig carnavalsjubileum, maar helaas kon de optocht in dit jubileumjaar door de weersomstandigheden niet doorgaan. En ook de optocht van 2021 zal niet doorgaan, dit keer vanwege de coronamaatregelen. Maar in de daaropvolgende jaren zal het carnavalsfeest vast weer uitbundig worden gevierd. Omdat het de Oldenzalers in het bloed zit.

Meer lezen? Bekijk dan de Canon van Oldenzaal.