Eikenprocessierups

De overlast van de eikenprocessierups in Oldenzaal was afgelopen jaar ongekend. Het aantal besmette eiken in Oldenzaal was in 2018 al groot maar is in 2019 zelfs meer dan verdrievoudigd. Als mensen in contact komen met de brandha­ren van de rups, kunnen ze verve­lende klachten geven. De gemeente Oldenzaal neemt daarom extra maatregelen. Het is hierbij belangrijk te realiseren dat de eikenprocessierups een nieuwkomer, maar ook een blijver is. Mede als gevolg van de klimaatverandering is er een nieuwe werkelijkheid ontstaan waarmee wij in zekere mate mee moeten (leren) leven. 

Op deze pagina leest u meer over wat de gemeente doet, wat u zelf kunt doen en hoe u klachten kunt verhelpen. De rupsen komen voor in de periode eind maart tot en met augustus.

eikenprocessierups_nest

  • Inzet van nematoden
    De gemeente Oldenzaal zet dit jaar preventief nematoden in. De nematoden of ‘aaltjes’ worden ingezet in de gebieden met de hoogste prioriteit. In het algemeen zijn dit locaties waar veel mensen samenkomen, zoals bij scholen, speelplaatsen en gezondheidscentra. Het is mogelijk dat deze preventieve bestrijding eerder start door de zachte weersomstandigheden deze winter. Om die reden is de gemeente Oldenzaal vervroegd in gesprek gegaan met bestrijders.
     
  • Wegzuigmethode
    Het mechanisch wegzuigen vindt plaats in de prioriteit 2 en 3 gebieden. Het gaat hierbij om drukke voet- en fietspaden, nesten boven tuinen/woningen, parken, doorgaande wegen en overige locaties in stedelijk gebied. Net als bij de preventieve bestrijding zijn we vervroegd in gesprek met bestrijders.
     
  • Geen aanplant van nieuwe eiken
    Vanzelfsprekend plant de gemeente Oldenzaal geen nieuwe eiken meer. Dit geldt voor zowel nieuwe aanplant als voor het vervangen van afgestorven jonge bomen.
     
  • Duurzaam blijven investeren in biodiversiteit
    Meer nog dan voorgaande jaren zal de gemeente in 2020 duurzaam investeren in biodiversiteit zoals bloemrijk gras en een variabele inzet van plant-, boom- en struiksoorten. Dit draagt er aan bij dat de natuurlijke vijanden - verschillende soorten vogels, vleermuizen, wespen, wantsen en roofkevers - van de eikenprocessierups meer kansen krijgen.
     
  • Waar mogelijk doorbreken van de monocultuur
    Waar sprake is van bomen, die in slechte of matige staat zijn, zal de gemeente monoculturen gecontroleerd doorbreken. Dit zijn plekken waar veel eiken bij elkaar staan. Inmiddels zijn hiervoor de eerste vergunningen aangevraagd. De gemeente gaat voor iedere gekapte eik tenminste één andere boomsoort terug planten. In totaal gaat het om ongeveer 100 bomen. Daarnaast is het streven om per gekapte eik ook meerdere struiksoorten terug te planten (vergroten biodiversiteit). De herplant staat gepland in het najaar van 2020, de plantperiode is dan doorgaans gunstiger dan in het voorjaar.
     
  • Selectief maaibeleid waar mogelijk (creëren eikeneilanden)
    Oldenzaal kent een aantal grasweiden of parken waar eikenbomen groepsgewijs voorkomen. Op deze plekken gaan de machinisten onder de eiken(groepen) minder maaien. Dit nuanceverschil in maaibeleid werkt kostenbesparend, draagt bij aan biodiversiteit, gaat verspreiding tegen en is veiliger voor de machinisten. Momenteel wordt het in kaart gebracht waar de gemeente selectief kan maaien. In de periode april-mei wordt dit uitgevoerd.
     
  • Plaatsen van waarschuwingsborden
    De gemeente plaatst waarschuwingsborden bij plekken waar veel overlast is van eikenprocessierupsen. De gemeente plaatst dit jaar geen linten meer om bomen. Hiervoor is gekozen omdat deze linten niet goed zijn voor het milieu en het plaatsen en verwijderen van de linten arbeidsintensief is.


Op de kaart hieronder ziet u de eikenbomen in het openbare gebied die de gemeente Oldenzaal preventief met nematoden behandelt. Veel eikenbomen bij particuliere instanties (zoals ziekenhuizen en scholen) worden ook behandeld (vaak in samenwerking met de gemeente). Dit is bekend bij de particuliere instantie zelf.

Klik op de kaart om uw straat op te zoeken.

behandelde eiken in Oldenzaal

Prioriteit 1 gebieden 
locaties met een hoge concentratie mensen in het algemeen zoals scholen, kinderdagverblijven en gezondheidscentra --> inzet nematoden

Prioriteit 2 en 3 gebieden 
drukke voet- en fietspaden, nesten boven tuinen/woningen, parken, doorgaande wegen en overige locaties in stedelijk gebied --> voor zover mogelijk de wegzuigmethode

Heeft u eikenbomen met eikenprocessierups op eigen grond? 
Het is belangrijk dat u dan niet zelf de rupsen gaat bestrijden. Hierdoor kunt u namelijk gezondheidsklachten krijgen en brandharen van de eikenprocessierups in de omgeving verspreiden. U kunt een deskundig bedrijf inhuren om de rupsen te bestrijden.


Aanmoedigen van natuurlijke vijanden

Uit onderzoeken is bekend geworden dat eikenprocessierupsen veel natuurlijke vijanden hebben. Het aanmoedigen van natuurlijke vijanden is een interessante en veelbelovende ontwikkeling. Natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups zijn bijvoorbeeld: larven van gaasvliegen, sluipwespen, bijen en vlinders. Ook verschillende vogelsoorten eten de rupsen graag, bijvoorbeeld verschillende mezensoorten, de boomklever, de kauw, de koekoek en ook verschillende vleermuizen.

Het aanmoedigen van deze natuurlijke vijanden kunt u doen door:

  • Vogelhuisjes - Hang vogelhuisjes voor mezen op. Zet waterbakjes in de tuin waar ze kunnen badderen en drinken en vervang wekelijks het water. Om ze te laten overwinteren: zorg voor voedsel. De Vogelbescherming geeft advies.
  • Bloemen voor bijen - Plaats (meer) bloemen in uw tuin die bijen aantrekken: https://www.nederlandzoemt.nl/
  • Insectenhotel - Maak of koop een insectenhotel voor in uw tuin. Het biedt onderdak aan bijen en natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups.
  • Bloemen voor vlinders - Plaats (meer) bloemen in uw tuin die vlinders aantrekken: https://www.vlinderstichting.nl/vlinders/tuinieren-voor-vlinders
  • Tuin vergroenen – Vervang stenen/tegels door beplanting en laat eens wat blad onder struiken liggen. Veel insecten en vogels hebben het gehele jaar bloeiende beplanting nodig voor bescherming en voedsel.

Tips om last te voorkomen of beperken

Er zijn dit jaar veel eikenprocessierupsen. Het voorkomen van contact met de haren van de rups is lastig.

  • Ga niet onder, of in de buurt van een besmette boom zitten.
  • Bedek hals, armen en benen wanneer u naar een gebied gaat met eikenprocessierupsen.
  • Raak de rupsen, (oude) brandharen, spinselnesten en vervellingshuidjes niet aan. Leg uw kinderen uit waarom zij processierupsen niet moeten aanraken. En houdt ook uw huisdieren uit de buurt van de nesten.
  • Wees u bewust en probeer plekken met (oude) nesten zoveel als mogelijk te vermijden. De brandharen van de eikenprocessierups zijn er tot ver in augustus.
  • Het is belangrijk dat u niet zelf de rupsen gaat bestrijden. Hierdoor kunt u namelijk gezondheidsklachten krijgen en brandharen van de eikenprocessierups in de omgeving verspreiden.
  • Wanneer de eikenbomen op uw eigen grond staan, kunt u een deskundig bedrijf inhuren om de rupsen weg te laten zuigen.


Het venijn van de eikenprocessie­rups zit in de brandharen van de rups. Deze haartjes zijn met het blote oog niet te zien. De lange haren op de eikenprocessierups die je goed kunt zien, zijn dus niet de brandharen.
Contact met brandharen kan binnen een paar uur klachten veroorzaken, zoals (hevige) jeuk, bultjes, blaasjes, roodheid en ontsteking. De ogen kunnen rood en dik worden en/ of ontstoken raken. Verder kun­nen verschijnselen optreden die lijken op een verkoudheid of kunt u te maken krijgen met algemene klachten, zoals braken, duizelig­heid en koorts. Meestal verdwijnen de klachten binnen een paar dagen tot 2 weken vanzelf.

Wat te doen bij klachten?

  • Lichaam
    Trek kleding waarin brandharen zitten voorzichtig uit en strip de huid zo snel mogelijk met plakband.
    Spoel daarna de huid en ogen af met lauw water. Probeer niet te krabben of wrijven.
    Heeft u erge jeuk? Dan kan zalf helpen. Vooral de zalven met menthol, aloë vera of calendula werken goed. Heeft u erge last, ga dan naar de huisarts.
     
  • Kleding
    Was de kleding zo snel mogelijk op 60 °C om te voorkomen dat de brandharen in andere kleding komt In kleding kunnen brandharen, door hun weerhaakjes, vast blijven zitten.
    Is de kleding niet op deze temperatuur te wassen? Probeer dan te wassen op een lagere temperatuur en controleer of u na het dragen van deze kleding opnieuw klachten krijgt.
     

Kijk op de regionale website van de GGD voor meer en actuele informatie.


De gemeente plaatst waarschuwingsborden bij plekken waar veel overlast is van eikenprocessierupsen. Er worden geen linten meer om bomen gewikkeld. Ziet u een plek waar veel eikenprocessierupsen voorkomen en waar veel mensen samenkomen, maar staat hier geen bord? Geef dit dan door:

U kunt hier een mel­ding maken door hinderlijke/schadelijke dieren te kiezen bij de categorie ‘Dieren’ en dan de rubriek 'Eikenprocessierups' te selecteren. Dit kan ook door gebruik te maken van de app Buitenbeter. U kunt ook telefonisch uw melding doorgeven via telefoon (0541) 58 81 11.


Algemene informatie 

  • Wat is de eikenprocessierups?
    De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder. Ze legt haar eitjes vooral in de toppen van eikenbomen. Daar overwinteren ze. Vanaf half april tot begin mei komen de eitjes uit. Na een aantal vervellingen komen groepjes rupsen samen. Zij vormen grote nesten op de stam en zijtakken van de eikenboom. Rupsen vervellen drie keer, daarna krijgen ze brandharen. En juist deze brandharen veroorzaken de gezondheidsklachten.
     

Kijk op de landelijke website van de GGD voor meer en actuele informatie.

Klachten

  • Hoe kom ik in contact met de haren van de eikenprocessierups?
    - Buiten, bij het wandelen, fietsen, picknicken, sporten
    - In de buurt van de nesten van de rupsen
    - Via uw beroep, door werken in tuin of park
    - Via huisdieren die de haartjes mee naar huis nemen
     
  • Waar kunt u last van krijgen?
    De brandharen van de eikenprocessierups geven klachten. De brandharen zijn zo klein dat u ze niet kunt zien. Bij contact met brandharen dringen ze gemakkelijk in de huid, ogen en luchtwegen. Hoe erg de reactie is, is voor iedereen anders. Komt u vaker met brandharen in contact? Dan kunt u er heftiger op reageren. 
    U kunt bij contact met de brandharen binnen paar uur klachten krijgen:
    - Jeuk, bultjes, blaasjes, rode plekken op de huid en ontsteking van de huid
    - Rode, dikke of ontstoken ogen
    - Klachten die lijken op een verkoudheid
    - Problemen met ademhalen
    - Braken
    - Koorts

Eikenprocessierups in mijn buurt

  • Er staan bomen met eikenprocessierupsen vlak bij mijn huis. Waar moet ik op letten?
    Als er bomen met eikenprocessierupsen vlak bij uw huis staan (binnen 50 tot 100 meter), dan kunt u daar last van hebben. U kunt de overlast beperken:
    - Voorkom dat brandharen of nesten het huis binnenwaaien. Houd de ramen gesloten als de wind in de richting van uw huis staat.
    - Hang uw schone was niet buiten te drogen.
    - Laat uw tuinkussens niet buiten liggen wanneer u ze niet gebruikt.
    - Houd zandbakken zoveel mogelijk dicht en laat geen speelgoed buiten liggen.
    - Laat kinderen niet op het gazon/lang gras spelen.

Eikenprocessierups verwijderen

  • Wat moet ik doen als ik een eikenprocessierups binnen zie lopen? Loopt er een rups in uw huis, tent of caravan?
    - Doe plastic handschoenen aan.
    - Pak de rups op met een natte tissue.
    - Stop de rups met de tissue in een plastic zak.
    - Knoop de zak dicht en gooi de zak in de restafvalcontainer.

Bestrijding

  • Wat zijn nematoden?
    Nematoden zijn microscopisch kleine wormpjes die van nature in onze bodem voorkomen. Om de eikenprocessierups te bestrijden worden deze nematoden over de boomkroon van eikenbomen gespoten. De nematoden dringen bij de rupsen binnen en veroorzaken een darminfectie, waardoor de rups sterft. Nematoden zijn niet schadelijk voor mensen, andere dieren dan rupsen en planten (volgens de Leidraad beheersing eikenprocessierups 2019). Als er geen rups in de boom zit, dan sterven de nematoden binnen een paar uur.

    Eind maart/begin april bestrijding
    De nematode dringt niet alleen bij de eikenprocessierupsen binnen, maar ook bij andere rupsen en larven. Dit wordt zoveel mogelijk voorkomen door de bestrijding met nematoden zeer vroeg in het seizoen te timen eind maart/begin april (net na uitkomst van de jonge eikenprocessierupsen), wanneer er nog zo min mogelijk andere rupsen zijn.

    Bestrijding afhankelijk van weersomstandigheden
    Nematoden kunnen niet tegen UV-licht. Er wordt daarom in de avond en nacht gespoten. De nematoden moeten worden toegepast onder wind- en regenarme omstandigheden, bij een temperatuur van 4 ̊ C of hoger. De aannemers kunnen van de behandelde bomen bij ongeveer 80% garanderen dat de behandeling aanslaat. Het kan zijn dat er nog kleine nesten in bomen zitten. De meeste rupsen in deze nesten leven niet meer.

Gezondheid dier

  • Kunnen dieren ook last krijgen van de rups?
    Ja, de laatste jaren zijn er steeds vaker meldingen van klachten bij paarden en honden door deze rups. Men vermoedt dat ook landbouwhuisdieren er last van kunnen hebben.
     

Kijk op de regionale website van de GGD voor meer en actuele informatie.


Wilt u meer informatie over dit onderwerp? Kijk dan op:


Heeft u een vraag? Neem dan contact met ons op via info@oldenzaal.nl of telefoon (0541) 58 81 11.